Hãy tưởng tượng lịch sử loài người không phải là một cái cây với những cành lá mọc tách rời, mà là một dòng sông lớn với hàng ngàn nhánh phụ: lúc tách ra, lúc hòa vào nhau, chảy xiết và chưa bao giờ đứng yên. Trong cuốn sách “Chúng ta là ai và chúng ta đến đây thế nào? - DNA cổ đại và khoa học mới về quá khứ của loài người”, David Reich - Giáo sư di truyền học tại Trường Y Harvard và Viện Y khoa Howard Hughes, đã mời người đọc bước lên con thuyền của di truyền học để ngược dòng thời gian, tìm về quá khứ được lưu giữ không phải trong đá hay gốm, mà trong chính từng tế bào của con người.
Trong nhiều thế kỷ, con người lần theo dấu vết tổ tiên qua các di chỉ khảo cổ. Nhưng theo Reich, những hiện vật ấy đôi khi chỉ kể được một phần câu chuyện. Có một “cuốn nhật ký” khác trung thực và sâu sắc hơn: DNA cổ đại. Nhờ những tiến bộ đột phá của công nghệ di truyền, Reich và các đồng nghiệp đã giải mã được vật liệu di truyền từ những mẩu xương đã nằm yên hàng chục nghìn năm, mở ra một cách nhìn hoàn toàn mới về lịch sử loài người. Những đoạn mã ấy cho thấy rằng những gì chúng ta từng tin về nguồn gốc của mình chỉ là một phần rất nhỏ của sự thật.
Câu chuyện bắt đầu đầy bất ngờ khi ta nhận ra tổ tiên mình không hề đơn độc. Khi người hiện đại rời khỏi châu Phi, họ đã gặp gỡ những người anh em họ xa xôi như Neanderthal hay Denisova. Thay vì những cuộc đối đầu khốc liệt như trong các bộ phim Hollywood, DNA kể một câu chuyện khác: câu chuyện của sự hòa trộn. Ngày nay, hầu hết chúng ta đều mang trong mình một “món quà” nhỏ - khoảng 2% DNA Neanderthal - chính sự pha trộn này đã giúp tổ tiên loài người thích nghi tốt hơn với những vùng đất mới khắc nghiệt.
Từ đó, Reich phá vỡ huyền thoại về “sắc tộc thuần chủng”. Qua từng trang sách, ông cho thấy không có cộng đồng nào trên thế giới tồn tại như một thực thể “nguyên bản”. Người châu Âu hiện đại là kết quả của sự pha trộn giữa thợ săn hái lượm bản địa, nông dân từ vùng Cận Đông và các nhóm du mục thảo nguyên Á-Âu. Tại tiểu lục địa Ấn Độ, những cuộc va chạm và hòa trộn giữa các nhóm dân cư cổ xưa đã tạo nên một xã hội đa dạng và phức tạp như ta thấy ngày nay.
Hóa ra, lịch sử loài người là lịch sử của những cuộc di cư không mệt mỏi và những cuộc gặp gỡ mang tính định mệnh. Chúng ta không đứng yên; chúng ta luôn chuyển động và luôn hòa nhập.
Cuốn sách được cấu trúc thành ba phần với mười hai chương.
Phần I - Lịch sử xa xưa của chúng ta - đặt nền tảng cho việc hiểu hệ gen và những lần gặp gỡ với người Neanderthal.
Phần II - Cách chúng ta hiện hữu như ngày nay - lần theo dấu vết hình thành của các quần thể người ở châu Âu, Ấn Độ, châu Mỹ, Đông Á và châu Phi.
Phần III - Hệ gen và tác động xã hội - đi sâu vào những câu hỏi lớn về bất bình đẳng, chủng tộc, bản sắc và tương lai của nghiên cứu DNA cổ đại.
Ở phần cuối, Reich không né tránh những vấn đề nhạy cảm liên quan đến khác biệt sinh học giữa các quần thể người. Tuy nhiên, ông không dùng khoa học để củng cố sự chia rẽ, mà nhấn mạnh rằng hiểu biết đúng đắn về di truyền là điều kiện cần để xây dựng y học chính xác hơn và một xã hội công bằng hơn. Sự thật có thể phức tạp và đôi khi gây bất an, nhưng chỉ có sự thật mới giúp con người đối thoại với nhau bằng lý trí và lòng khiêm nhường.
Khép lại cuốn sách, người đọc nhận ra mình không phải một cá thể đơn lẻ. Mỗi chúng ta là điểm hội tụ của vô số hành trình - từ những người lang thang trên thảo nguyên băng giá đến những cộng đồng nông nghiệp bên các dòng sông cổ đại. Hiểu được điều đó, có lẽ cũng là một cách để hiểu sâu hơn về chính mình.
Vì thế, “Chúng ta là ai và chúng ta đến đây thế nào?” là cuốn sách dành cho những ai quan tâm đến lịch sử thế giới, sinh học tiến hóa, di truyền học, khảo cổ học và nhân học - cũng như cho bất kỳ ai từng tự hỏi mình đến từ đâu trong dòng chảy dài của loài người.
Đánh giá nhận xét dành cho cuốn sách Chúng Ta Là Ai Và Chúng Ta Đến Đây Thế Nào? - DNA Cổ Đại Và Khoa Học Mới Về Quá Khứ Của Loài Người
"Nếu bạn muốn hiểu về nguồn gốc của chúng ta trong suốt 100.000 năm qua, đây chính là cuốn sách cập nhật nhất dành cho bạn. Reich không cung cấp một câu chuyện giản lược, bởi di truyền học quần thể là một lĩnh vực phức tạp và thay đổi nhanh chóng, nhưng ông đã giải thích nó tốt hơn bất kỳ nhà di truyền học nào khác." - The New York Times (Jared Diamond - Tác giả "Súng, Vi trùng và Thép")
"Một tác phẩm rực rỡ và đầy kịch tính... Reich giống như một người dẫn đường đưa chúng ta vào những nơi chưa được khai phá. Những khám phá của ông và nhóm nghiên cứu tại Harvard đang làm đảo lộn những hiểu biết bấy lâu nay của chúng ta về thời tiền sử, mang lại một cái nhìn vừa chấn động vừa rõ ràng về bản chất con người." - The Guardian (Peter Forbes)
"Cuốn sách này đã bắt đầu một cuộc đối thoại cần thiết nhưng cũng đầy thách thức. Nó cho thấy cách DNA cổ đại đang viết lại lịch sử loài người và cả lịch sử của người Neanderthal. Tuy nhiên, nó cũng đòi xem lại những tri thức đã được thiết lập, buộc chúng ta phải định nghĩa lại khái niệm về chủng tộc và bản sắc." - Nature
"Đây là một biên niên sử về những nỗ lực không mệt mỏi của Reich. Thông điệp cốt lõi sẽ trường tồn là: Hầu hết các nhóm dân cư đang sống hiện nay đều là sự pha trộn của các nhóm cổ đại vốn từng rất khác biệt. Khoa học đã giúp chúng ta nhìn thấy tính nhân văn của những người đã khuất, từ đó giúp chúng ta duy trì tính nhân văn trong chính khoa học của mình." - The Wall Street Journal (John Hawks - Nhà nhân học)
"Một cuốn sách vừa tỉnh táo, vừa gây phấn khích. Có những lúc tôi đã phải đứng dậy để sắp xếp lại suy nghĩ của mình trước những thông tin quá đỗi kinh ngạc. Reich đặt ra những câu hỏi nền tảng nhất: Chủng tộc có nghĩa là gì? Chúng ta giống và khác nhau đến mức nào? Đây là một tác phẩm quan trọng bậc nhất để hiểu về quá khứ và tương lai của loài người." - Siddhartha Mukherjee (Tác giả nhận giải Pulitzer)
Thông tin tác giả David Reich
David Reich (sinh năm 1974) là Giáo sư di truyền học tại Trường Y Harvard và Viện Y khoa Howard Hughes, là người tiên phong trong việc phân tích DNA người cổ đại nhằm tìm hiểu về quá khứ. Năm 2015, tạp chí Nature vinh danh ông là một trong 10 nhân vật có tầm ảnh hưởng của toàn ngành khoa học vì những đóng góp trong việc đưa nghiên cứu DNA cổ đại từ một lĩnh vực hẹp trở thành một quy trình mang tính hệ thống và quy mô lớn. Ông đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Giải thưởng Dan David năm 2017 trong lĩnh vực Khảo cổ học và Khoa học Tự nhiên cho những khám phá về sự giao thoa di truyền giữa người Neanderthal và người hiện đại.
