Cuốn sách “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam” của học giả Đào Duy Anh (1904-1988) -) – người đã có rất nhiều nghiên cứu đóng góp và cống hiến trên lĩnh vực khoa học xã hội – nhân văn, là một trong những công trình tiên phong của sử học Việt Nam hiện đại đặt vấn đề cội nguồn “dân tộc Việt Nam” trong một khung tiếp cận khoa học liên ngành, kết hợp nhuần nhuyễn giữa cổ sử, khảo cổ học, dân tộc học và nhân chủng học.
Thay vì chỉ dựa vào thư tịch truyền thống hay những lối giải thích mang tính huyền sử quen thuộc, Đào Duy Anh chủ động đối thoại với các ngành khoa học đang hình thành và phát triển mạnh mẽ trên thế giới ở nửa đầu thế kỷ 20, qua đó bước đầu tìm cách soi sáng vấn đề nguồn gốc người Việt bằng những luận cứ mang tính khoa học hơn.
Với 7 chương:
Chương I. Nguồn gốc truyền kỳ
Chương II. Giao Chỉ và Việt Thường
Chương III. Ư Việt
Chương IV. Bách Việt
Chương V. Lạc Việt
Chương VI. Văn hóa Lạc Việt
Chương VII. Sự phôi thai của dân tộc Việt Nam
Nội dung cuốn sách được triển khai theo một trục lập luận có tính tiến hóa lịch sử rõ rệt. Mở đầu là việc khảo sát các truyền thuyết khởi nguyên, bắt đầu từ huyền thoại Thần Nông, Kinh Dương Vương… Từ nền tảng truyền kỳ đó, tác giả lần lượt đi vào việc phân tích các nhóm của Việt tộc trong không gian rộng lớn của lưu vực Trường Giang, qua các chương bàn về Giao Chỉ, Việt Thường, Ư Việt (hay Vu Việt), Bách Việt và Lạc Việt, đặt người Việt trong bức tranh chung của các tộc người phương Nam cổ đại.
Một trong những đóng góp đáng chú ý của cuốn sách là cách Đào Duy Anh tiếp cận các vấn đề như di cư, tiếp xúc văn hóa, tổ chức xã hội, sự phát triển của nông nghiệp trong xã hội thị tộc và trình độ kỹ thuật của Việt tộc, qua đó lý giải quá trình hình thành dần dần của một cộng đồng mang bản sắc riêng.
Cuốn sách Văn hóa là gì? của học giả Đào Duy Anh (1904-1988) – người đã có rất nhiều nghiên cứu đóng góp và cống hiến trên lĩnh vực khoa học xã hội - nhân văn, xuất bản năm 1948, là một trong những nỗ lực sớm và nghiêm túc nhằm xác lập nền tảng lý luận cho việc tìm hiểu khái niệm văn hóa trong bối cảnh học thuật Việt Nam giữa thế kỷ 20.
Đào Duy Anh không đi theo lối định nghĩa giản lược hay cảm tính, mà từ những phác thảo mang tính đại cương ông đặt ra những câu hỏi nền tảng như Văn hóa là gì? Văn hóa hình thành từ đâu? Văn hóa vận động ra sao trong lịch sử? Ai là chủ thể của văn hóa?… và từng bước phân tích văn hóa như một chỉnh thể rộng lớn, gắn chặt với toàn bộ đời sống sinh hoạt của con người thông qua 3 chương sách:
Chương I. Ý nghĩa chữ văn hóa
- Giới thuyết
- Điều kiện của văn hóa
- Hoạt động về văn hóa
Chương II. Lai lịch của văn hóa
- Khởi sơ văn hóa chỉ là tranh đấu với đất
- Văn hóa chuyển thành tranh đấu với người
- Văn hóa mới chỉ còn tranh đấu với trời
Chương III. Bàn lại về quan niệm văn hóa
- Vấn đề dùng chữ
- Văn hóa với văn minh
- Văn hóa với ý thức hệ
- Văn hóa với sáng hóa
- Văn hóa với giáo hóa
- Văn hóa với văn hóa
Cuốn sách cũng đặt văn hóa trong tiến trình lịch sử nhân loại, từ buổi đầu con người tranh đấu với tự nhiên để sinh tồn, đến khi văn hóa trở thành công cụ trong những quan hệ xã hội phức tạp giữa người với người. Qua cách tiếp cận này, văn hóa không còn là khái niệm trừu tượng hay đặc quyền của một tầng lớp, mà hiện lên như sản phẩm chung của lao động, của xung đột và của khát vọng giải phóng con người khỏi những ràng buộc vật chất lẫn tinh thần.
Cuốn sách nằm trong bộ sách gồm 2 cuốn “Văn hóa là gì?” và “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam” của học giả Đào Duy Anh thuộc Tủ sách Lịch sử Việt Nam của Omega Plus.
Thông tin về tác giả GS. Đào Duy Anh
GS. Đào Duy Anh (1904-1988). Ông đã có rất nhiều nghiên cứu đóng góp và cống hiến trên lĩnh vực khoa học xã hội - nhân văn, từ Ngôn ngữ, Từ điển, Văn hóa, Văn học cho đến Sử học, Dân tộc học, Xã hội học, Địa lí học lịch sử, Văn bản học…
Năm 2000, GS Đào Duy Anh đã được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh. Tác phẩm tiêu biểu:
• Việt Nam văn hóa sử cương (1938)
• Khổng giáo phê bình tiểu luận (1938)
• Trung Hoa sử cương (1942)
• Khảo luận về Kim Vân Kiều (1943)
• Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX (1958)
• Đất nước Việt Nam qua các đời (1964)
Ngoài ra, ông còn có nhiều đóng góp rất to lớn trong lĩnh vực dịch thuật, hiệu đính, chú giải các tác phẩm cổ sử Việt Nam.
